⚗️ Chemia
Alkohole
Reakcja alkoholu z sodem
\[2\text{R}\!-\!\text{OH} + 2\text{Na} \rightarrow 2\text{R}\!-\!\text{ONa} + \text{H}_2\]
⚗️ Chemia · Alkohole
Reakcja alkoholu z sodem
\[2\text{R}\!-\!\text{OH} + 2\text{Na} \rightarrow 2\text{R}\!-\!\text{ONa} + \text{H}_2\]
Do czego służy: opisuje charakterystyczną reakcję alkoholi z metalem aktywnym.
Atom wodoru z grupy –OH jest zastępowany sodem; wydziela się gazowy wodór, a powstaje alkoholan (np. etanolan sodu).
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Aminokwasy
Ogólny wzór aminokwasu
\[\text{H}_2\text{N}\!-\!\text{CH(R)}\!-\!\text{COOH}\]
⚗️ Chemia · Aminokwasy
Ogólny wzór aminokwasu
\[\text{H}_2\text{N}\!-\!\text{CH(R)}\!-\!\text{COOH}\]
Do czego służy: pokazuje charakterystyczną budowę aminokwasu (grupa aminowa + karboksylowa + reszta R).
Dla glicyny $\text{R} = \text{H}$; różne reszty R odróżniają poszczególne aminokwasy.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Bloki konfiguracyjne s, p, d, f
Przynależność do bloku a konfiguracja
\[\text{blok} = \text{typ ostatniej zapełnianej podpowłoki}\]
⚗️ Chemia · Bloki konfiguracyjne s, p, d, f
Przynależność do bloku a konfiguracja
\[\text{blok} = \text{typ ostatniej zapełnianej podpowłoki}\]
Do czego służy: z konfiguracji elektronowej od razu odczytujesz blok.
Przykłady
$\ldots 3s^1$ → blok $s$ (sód),
$\ldots 3p^4$ → blok $p$ (siarka),
$\ldots 4s^2 3d^6$ → blok $d$ (żelazo).
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Budowa atomu
Liczba protonów i elektronów w atomie
\[\text{liczba protonów} = \text{liczba elektronów} = Z\]
⚗️ Chemia · Budowa atomu
Liczba protonów i elektronów w atomie
\[\text{liczba protonów} = \text{liczba elektronów} = Z\]
Do czego służy: pozwala policzyć elektrony w atomie obojętnym. Np. dla tlenu $Z=8$ → 8 protonów i 8 elektronów.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Budowa jądra atomowego — izotopy
Liczba masowa a liczba neutronów
\[A = Z + N \quad\Rightarrow\quad N = A - Z\]
⚗️ Chemia · Budowa jądra atomowego — izotopy
Liczba masowa a liczba neutronów
\[A = Z + N \quad\Rightarrow\quad N = A - Z\]
Do czego służy: pozwala policzyć liczbę neutronów w jądrze, gdy znasz liczbę masową i atomową.
Zmienne
$A$ — liczba masowa (liczba nukleonów),$Z$ — liczba atomowa (liczba protonów),$N$ — liczba neutronów.
Przykład: $^{37}_{17}\text{Cl}$ ma $N = 37 - 17 = 20$ neutronów.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Budowa jądra atomowego — izotopy
Średnia masa atomowa pierwiastka
\[M = \sum_i \frac{p_i}{100}\cdot M_i\]
⚗️ Chemia · Budowa jądra atomowego — izotopy
Średnia masa atomowa pierwiastka
\[M = \sum_i \frac{p_i}{100}\cdot M_i\]
Do czego służy: oblicza masę atomową pierwiastka na podstawie mas i procentowej zawartości jego izotopów.
Zmienne
$M$ — średnia masa atomowa pierwiastka (u),$M_i$ — masa $i$-tego izotopu (u),$p_i$ — procentowa zawartość $i$-tego izotopu ($\%$).
Suma zawartości wszystkich izotopów wynosi $100\%$.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Czynniki wpływające na szybkość reakcji
Wpływ temperatury (reguła van't Hoffa)
\[\Delta T = +10^\circ\text{C} \;\Rightarrow\; v \times (2\!-\!4)\]
⚗️ Chemia · Czynniki wpływające na szybkość reakcji
Wpływ temperatury (reguła van't Hoffa)
\[\Delta T = +10^\circ\text{C} \;\Rightarrow\; v \times (2\!-\!4)\]
Do czego służy: orientacyjnie ocenia, jak temperatura przyspiesza reakcję.
Podniesienie temperatury zwiększa energię cząsteczek — więcej z nich osiąga energię aktywacji, więc rośnie liczba zderzeń skutecznych.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Disacharydy
Hydroliza sacharozy
\[\text{C}_{12}\text{H}_{22}\text{O}_{11} + \text{H}_2\text{O} \rightarrow \text{glukoza} + \text{fruktoza}\]
⚗️ Chemia · Disacharydy
Hydroliza sacharozy
\[\text{C}_{12}\text{H}_{22}\text{O}_{11} + \text{H}_2\text{O} \rightarrow \text{glukoza} + \text{fruktoza}\]
Do czego służy: opisuje rozkład dwucukru na cukry proste.
Wiązanie glikozydowe zostaje rozerwane przez cząsteczkę wody; z sacharozy powstają glukoza i fruktoza (mieszanina zwana cukrem inwertowanym).
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Dysocjacja jonowa kwasów
Dysocjacja kwasu
\[\text{H}_n\text{R} \rightarrow n\,\text{H}^+ + \text{R}^{n-}\]
⚗️ Chemia · Dysocjacja jonowa kwasów
Dysocjacja kwasu
\[\text{H}_n\text{R} \rightarrow n\,\text{H}^+ + \text{R}^{n-}\]
Do czego służy: zapisuje rozpad kwasu na jony w wodzie. To jony $\text{H}^+$ odpowiadają za odczyn kwasowy.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Dysocjacja jonowa soli
Dysocjacja soli
\[\text{M}_x\text{R}_y \rightarrow x\,\text{M}^{y+} + y\,\text{R}^{x-}\]
⚗️ Chemia · Dysocjacja jonowa soli
Dysocjacja soli
\[\text{M}_x\text{R}_y \rightarrow x\,\text{M}^{y+} + y\,\text{R}^{x-}\]
Do czego służy: zapisuje rozpad soli na jony. Liczbę jonów odczytujemy z indeksów wzoru soli.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Dysocjacja jonowa zasad
Dysocjacja zasady
\[\text{M(OH)}_n \rightarrow \text{M}^{n+} + n\,\text{OH}^-\]
⚗️ Chemia · Dysocjacja jonowa zasad
Dysocjacja zasady
\[\text{M(OH)}_n \rightarrow \text{M}^{n+} + n\,\text{OH}^-\]
Do czego służy: zapisuje rozpad zasady na jony. To jony $\text{OH}^-$ odpowiadają za odczyn zasadowy.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Prawo Avogadra — objętość molowa
Liczba moli gazu z objętości
\[n = \frac{V}{V_m}, \qquad V_m = 22{,}4\ \tfrac{\text{dm}^3}{\text{mol}}\]
⚗️ Chemia · Prawo Avogadra — objętość molowa
Liczba moli gazu z objętości
\[n = \frac{V}{V_m}, \qquad V_m = 22{,}4\ \tfrac{\text{dm}^3}{\text{mol}}\]
Do czego służy: przelicza objętość gazu (w warunkach normalnych) na liczbę moli.
Zmienne
$V$ — objętość gazu ($\text{dm}^3$),$V_m = 22{,}4\ \tfrac{\text{dm}^3}{\text{mol}}$ — objętość molowa (warunki normalne). Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Prawo Hessa
Prawo Hessa — sumowanie etapów
\[\Delta H = \Delta H_1 + \Delta H_2 + \ldots + \Delta H_n\]
⚗️ Chemia · Prawo Hessa
Prawo Hessa — sumowanie etapów
\[\Delta H = \Delta H_1 + \Delta H_2 + \ldots + \Delta H_n\]
Do czego służy: oblicza $\Delta H$ reakcji przez zsumowanie znanych etapów.
Przy sumowaniu równań pamiętaj: odwrócenie równania → zmiana znaku $\Delta H$; pomnożenie równania → pomnożenie $\Delta H$.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Reakcje jonowe
Warunek zajścia reakcji jonowej
\[\text{reakcja zachodzi} \Leftrightarrow \text{powstaje osad, gaz lub słaby elektrolit}\]
⚗️ Chemia · Reakcje jonowe
Warunek zajścia reakcji jonowej
\[\text{reakcja zachodzi} \Leftrightarrow \text{powstaje osad, gaz lub słaby elektrolit}\]
Do czego służy: pozwala przewidzieć, czy po zmieszaniu roztworów w ogóle zajdzie reakcja.
Jeśli wszystkie produkty pozostają w roztworze jako jony (dobrze rozpuszczalne, mocne elektrolity) — reakcja nie zachodzi.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Reguła przekory Le Chateliera
Reguła przekory Le Chateliera
\[\text{zaburzenie} \;\Rightarrow\; \text{równowaga przesuwa się przeciwdziałając zmianie}\]
⚗️ Chemia · Reguła przekory Le Chateliera
Reguła przekory Le Chateliera
\[\text{zaburzenie} \;\Rightarrow\; \text{równowaga przesuwa się przeciwdziałając zmianie}\]
Do czego służy: pozwala przewidzieć kierunek przesunięcia równowagi po zmianie warunków.
↑ stężenie substratu → w prawo,
↑ temperatura → w stronę reakcji endoenergetycznej,
↑ ciśnienie → ku mniejszej liczbie moli gazu.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Rozpuszczalność substancji
Rozpuszczalność
\[R = \frac{m_{\text{subst.}}}{m_{\text{wody}}}\cdot 100\ \tfrac{\text{g}}{100\,\text{g H}_2\text{O}}\]
⚗️ Chemia · Rozpuszczalność substancji
Rozpuszczalność
\[R = \frac{m_{\text{subst.}}}{m_{\text{wody}}}\cdot 100\ \tfrac{\text{g}}{100\,\text{g H}_2\text{O}}\]
Do czego służy: oblicza, ile substancji rozpuści się w wodzie. Np. jeśli w 50 g wody rozpuści się 18 g soli, to $R = 36\ \tfrac{\text{g}}{100\,\text{g}}$.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Standardowy potencjał elektrody — SEM ogniwa
SEM ogniwa
\[\text{SEM} = E^\circ_{\text{katody}} - E^\circ_{\text{anody}}\]
⚗️ Chemia · Standardowy potencjał elektrody — SEM ogniwa
SEM ogniwa
\[\text{SEM} = E^\circ_{\text{katody}} - E^\circ_{\text{anody}}\]
Do czego służy: oblicza napięcie ogniwa z tablicowych potencjałów standardowych.
Zmienne
$E^\circ_{\text{katody}}$ — potencjał elektrody o wyższej wartości (redukcja),$E^\circ_{\text{anody}}$ — potencjał elektrody o niższej wartości (utlenianie).
Dodatnia SEM oznacza, że reakcja w ogniwie biegnie samorzutnie.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Stężenie procentowe
Stężenie procentowe roztworu
\[C_p = \frac{m_s}{m_r}\cdot 100\%\]
⚗️ Chemia · Stężenie procentowe
Stężenie procentowe roztworu
\[C_p = \frac{m_s}{m_r}\cdot 100\%\]
Do czego służy: określa zawartość substancji w roztworze w procentach masowych.
Zmienne
$m_s$ — masa substancji rozpuszczonej (g),$m_r$ — masa roztworu (g), $m_r = m_s + m_{\text{rozp.}}$. Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Tworzywa sztuczne
Polimeryzacja etenu
\[n\,\text{CH}_2\!=\!\text{CH}_2 \rightarrow (\text{-CH}_2\!-\!\text{CH}_2\text{-})_n\]
⚗️ Chemia · Tworzywa sztuczne
Polimeryzacja etenu
\[n\,\text{CH}_2\!=\!\text{CH}_2 \rightarrow (\text{-CH}_2\!-\!\text{CH}_2\text{-})_n\]
Do czego służy: pokazuje istotę powstawania tworzywa z monomeru.
Wiązanie podwójne każdego monomeru „otwiera się" i łączy z sąsiednim, tworząc bardzo długi łańcuch polimeru (tu: polietylenu).
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Utleniacz i reduktor
Utlenianie i redukcja
\[\text{utlenianie: } -\text{e}^- \;(\uparrow\text{st.utl.}) \qquad \text{redukcja: } +\text{e}^- \;(\downarrow\text{st.utl.})\]
⚗️ Chemia · Utleniacz i reduktor
Utlenianie i redukcja
\[\text{utlenianie: } -\text{e}^- \;(\uparrow\text{st.utl.}) \qquad \text{redukcja: } +\text{e}^- \;(\downarrow\text{st.utl.})\]
Do czego służy: pozwala rozpoznać, który proces zaszedł, patrząc na zmianę stopnia utlenienia.
stopień utlenienia wzrósł → utlenianie → to reduktor,
stopień utlenienia zmalał → redukcja → to utleniacz.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Węglowodory nienasycone — alkeny i alkiny
Wzory ogólne alkenów i alkinów
\[\text{alkeny: } \text{C}_n\text{H}_{2n} \qquad \text{alkiny: } \text{C}_n\text{H}_{2n-2}\]
⚗️ Chemia · Węglowodory nienasycone — alkeny i alkiny
Wzory ogólne alkenów i alkinów
\[\text{alkeny: } \text{C}_n\text{H}_{2n} \qquad \text{alkiny: } \text{C}_n\text{H}_{2n-2}\]
Do czego służy: odróżnia wzory alkenów i alkinów. Dla $n=2$: eten $\text{C}_2\text{H}_4$, etyn $\text{C}_2\text{H}_2$.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Wiązanie kowalencyjne
Krotność wiązania a wspólne pary
\[\text{krotność} = \text{liczba wspólnych par elektronowych}\]
⚗️ Chemia · Wiązanie kowalencyjne
Krotność wiązania a wspólne pary
\[\text{krotność} = \text{liczba wspólnych par elektronowych}\]
Do czego służy: wiąże liczbę wspólnych par z rodzajem wiązania.
$\text{N}_2$ ma 3 wspólne pary → wiązanie potrójne, bardzo trwałe (stąd mała reaktywność azotu).
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Wiązanie kowalencyjne
Kryterium wiązania kowalencyjnego
\[\Delta E < 0{,}4\]
⚗️ Chemia · Wiązanie kowalencyjne
Kryterium wiązania kowalencyjnego
\[\Delta E < 0{,}4\]
Do czego służy: rozpoznaje wiązanie kowalencyjne (niespolaryzowane) — para elektronowa należy symetrycznie do obu atomów.
Przykład: $\text{Cl}_2$ → $\Delta E = 0$ → wiązanie kowalencyjne.
Zobacz zadania z tym wzorem →
⚗️ Chemia
Właściwości substancji
Właściwości fizyczne i chemiczne
\[\text{fizyczne (bez zmiany substancji)} \;|\; \text{chemiczne (nowa substancja)}\]
⚗️ Chemia · Właściwości substancji
Właściwości fizyczne i chemiczne
\[\text{fizyczne (bez zmiany substancji)} \;|\; \text{chemiczne (nowa substancja)}\]
Do czego służy: pomaga zaklasyfikować cechę substancji. Barwa i gęstość → fizyczne; palność i reaktywność → chemiczne.
Zobacz zadania z tym wzorem →