Wzory z Chemia
Wzory z opisami, wyprowadzeniami i przykładami — poukładane w przejrzyste kafle. Kliknij wzór, aby zobaczyć pełną teorię i zastosowanie.
Wzór ogólny polisacharydów
Do czego służy: pokazuje, że polisacharyd to długi łańcuch powtarzających się jednostek (pochodnych glukozy).
$n$ może wynosić od kilkuset do wielu tysięcy — stąd bardzo duża masa cząsteczkowa.
Prawo rozpadu promieniotwórczego
Do czego służy: oblicza, ile jąder (lub jaka masa) pozostaje po czasie $t$.
Zmienne
- $N_0$ — początkowa liczba jąder,
- $N$ — liczba jąder po czasie $t$,
- $T_{1/2}$ — okres półtrwania,
- $t$ — czas rozpadu.
Wykładnik $\tfrac{t}{T_{1/2}}$ to liczba okresów półtrwania, które upłynęły.
Rozpad alfa — schemat przemiany
Do czego służy: pozwala ustalić, jaki pierwiastek powstaje w rozpadzie $\alpha$. Reguła przesunięć: $A$ maleje o 4, $Z$ maleje o 2.
Przykład
$^{238}_{92}\text{U} \rightarrow\ ^{234}_{90}\text{Th} +\ ^{4}_{2}\text{He}$ — uran przechodzi w tor.
Rozpad beta-minus — schemat przemiany
Do czego służy: ustala produkt rozpadu $\beta^-$. Neutron zamienia się w proton — $Z$ rośnie o 1, $A$ bez zmian.
Przykład
$^{14}_{6}\text{C} \rightarrow\ ^{14}_{7}\text{N} +\ ^{0}_{-1}\text{e}$ — węgiel $^{14}\text{C}$ (datowanie radiowęglowe) przechodzi w azot.
Znak ΔH a typ reakcji
Do czego służy: szybka klasyfikacja reakcji na podstawie znaku $\Delta H$.
- $\Delta H < 0$ → wydziela energię (egzo),
- $\Delta H > 0$ → pochłania energię (endo).
Nasycenie roztworu
Do czego służy: pozwala rozpoznać rodzaj roztworu. Jeśli na dnie zostaje nierozpuszczony osad — roztwór jest nasycony.
Budowa cząsteczki myjącej
Do czego służy: tłumaczy, dlaczego mydło jednocześnie „chwyta" tłuszcz i rozprasza się w wodzie.
Dwoisty charakter cząsteczki (jeden koniec lubi wodę, drugi tłuszcz) jest kluczem do usuwania brudu.
Stężenie molowe
Do czego służy: podaje liczność substancji w jednostce objętości roztworu.
Zmienne
- $C_m$ — stężenie molowe ($\tfrac{\text{mol}}{\text{dm}^3}$),
- $n$ — liczba moli (mol),
- $V$ — objętość roztworu ($\text{dm}^3$).
Stężenie molowe z masy substancji
Do czego służy: łączy wzór $C_m=\tfrac{n}{V}$ z $n=\tfrac{m}{M}$ — liczysz stężenie wprost z masy.
Przykład: $4\ \text{g}$ NaOH ($M=40$) w $0{,}5\ \text{dm}^3$: $C_m = \tfrac{4}{40\cdot0{,}5} = 0{,}2\ \tfrac{\text{mol}}{\text{dm}^3}$.
Ładunki cząstkowe w dipolu
Do czego służy: pokazuje rozkład ładunku cząstkowego w spolaryzowanym wiązaniu.
Biegun $\delta^-$ jest przy atomie o wyższej elektroujemności, biegun $\delta^+$ przy niższej.
Zakres różnicy elektroujemności — wiązanie spolaryzowane
Do czego służy: rozpoznaje wiązanie spolaryzowane na tle kowalencyjnego (poniżej 0,4) i jonowego (powyżej 1,7).
Przykład: HCl → $\Delta E = 0{,}9$ → wiązanie kowalencyjne spolaryzowane.
Zobojętnianie
Do czego służy: opisuje reakcję zasady z kwasem. Np. $\text{NaOH} + \text{HCl} \rightarrow \text{NaCl} + \text{H}_2\text{O}$.
Dysocjacja zasady
Do czego służy: zapisuje rozpad zasady na jony w roztworze wodnym.
Przykład: $\text{Ca(OH)}_2 \rightarrow \text{Ca}^{2+} + 2\,\text{OH}^-$. Jony $\text{OH}^-$ odpowiadają za odczyn zasadowy.
Wzór ogólny wodorotlenku
Do czego służy: zapisujesz wzór wodorotlenku, znając wartościowość metalu.
Grupa OH jest zawsze jednowartościowa, więc liczba grup = wartościowość metalu. Przykłady: $\text{NaOH}$, $\text{Ca(OH)}_2$, $\text{Al(OH)}_3$.
Skala pH
Do czego służy: pozwala określić odczyn roztworu liczbą. Im niższe pH, tym bardziej kwasowy roztwór.
Porównanie promieni: atom, kation, anion
Do czego służy: porównuje wielkość jonu z atomem, z którego powstał.
Przykład: $r(\text{Na}^+) < r(\text{Na})$, a $r(\text{Cl}^-) > r(\text{Cl})$.
Trend promienia atomowego
Do czego służy: pozwala szybko porównać wielkość atomów na podstawie ich położenia w układzie okresowym.
Przyczyny
- okres → rosnący ładunek jądra przy tej samej liczbie powłok = silniejsze przyciąganie = mniejszy atom,
- grupa → kolejne powłoki = większy atom.
Grupy funkcyjne aldehydów i ketonów
Do czego służy: odróżnia budowę aldehydu (grupa karbonylowa na końcu) od ketonu (grupa karbonylowa w środku łańcucha).
W aldehydzie do węgla grupy karbonylowej przyłączony jest atom wodoru — to on odpowiada za właściwości redukujące.
Wzór ogólny cykloalkanów
Do czego służy: pozwala zapisać wzór cykloalkanu (pierścień) o $n$ atomach węgla ($n \ge 3$).
Zamknięcie łańcucha w pierścień „zabiera" 2 atomy wodoru względem alkanu, stąd $\text{C}_n\text{H}_{2n}$ zamiast $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$.
Pierwsza energia jonizacji
Do czego służy: opisuje energię potrzebną do utworzenia kationu jednododatniego z atomu.
Im mniejsza $I_1$, tym łatwiej pierwiastek oddaje elektron i tym bardziej metaliczny jest jego charakter.
Trendy energii jonizacji
Do czego służy: pozwala porównać, któremu pierwiastkowi łatwiej oderwać elektron.
Trend jest odwrotny do promienia atomowego: większy atom → słabiej związane elektrony → niższa energia jonizacji.
Iloczyn jonowy wody
Do czego służy: wiąże stężenia $[\text{H}^+]$ i $[\text{OH}^-]$ — znając jedno, obliczysz drugie.
Przykład: jeśli $[\text{H}^+] = 10^{-3}$, to $[\text{OH}^-] = \tfrac{10^{-14}}{10^{-3}} = 10^{-11}\ \tfrac{\text{mol}}{\text{dm}^3}$.
Zależność pH i pOH
Do czego służy: pozwala przeliczyć pH na pOH i odwrotnie — przydatne zwłaszcza dla zasad.
Przykład: jeśli $\text{pOH} = 3$, to $\text{pH} = 14 - 3 = 11$.
Kolejność zapełniania podpowłok (reguła Aufbau)
Do czego służy: ustala kolejność, w jakiej elektrony zajmują podpowłoki. Decyduje o niej rosnąca energia, a nie sam numer powłoki — dlatego $4s$ jest przed $3d$.
Pomocą jest diagram „po przekątnych” (reguła Klechkowskiego): sumujemy $n+l$ i zapełniamy od najmniejszej sumy.
Strona 4 z 7 · 154 wyników
Pierwszy miesiąc za 0 zł.
Bez zobowiązań. Rezygnujesz, kiedy chcesz.
Załóż konto w 2 minuty. Opłaty pojawiają się dopiero po zalogowaniu i wyborze planu. Możesz zawiesić, zmienić lub anulować plan w każdej chwili. Dołącz do ponad 600 korepetytorów którzy już pracują mądrzej.