Definicje i teorie — Fizyka
Kluczowe pojęcia z matematyki i fizyki — od podstawówki po maturę. Każda definicja z wyjaśnieniem i przykładem, w jednym kliknięciu.
Napięcie powierzchniowe (klasa 7 SP)
Zjawisko
Powierzchnia cieczy zachowuje się jak napięta błona dzięki siłom spójności.
Skutki
Krople przyjmują kształt kulisty, a lekkie owady utrzymują się na wodzie.
Zmniejszanie
Detergenty (środki powierzchniowo czynne) obniżają napięcie powierzchniowe.
Gęstość substancji (klasa 7 SP)
Definicja
Gęstość to masa przypadająca na jednostkę objętości: $\rho=\frac{m}{V}$.
Jednostki
W układzie SI $\frac{\mathrm{kg}}{\mathrm{m}^3}$, w praktyce także $\frac{\mathrm{g}}{\mathrm{cm}^3}$.
Znaczenie
Gęstość jest cechą substancji — pozwala ją rozpoznać i porównać.
Wyznaczanie gęstości ciał (klasa 7 SP)
Pomiar masy
Masę wyznaczamy wagą, w kilogramach lub gramach.
Pomiar objętości
Dla brył foremnych liczymy ze wzoru, dla nieregularnych — metodą zanurzenia w menzurce.
Obliczenie
Gęstość liczymy ze wzoru $\rho=\frac{m}{V}$ i podajemy z jednostką.
Ciśnienie (klasa 7 SP)
Definicja
Ciśnienie to stosunek siły nacisku do pola powierzchni: $p=\frac{F}{S}$.
Jednostka
Paskal: $1\,\mathrm{Pa}=\frac{1\,\mathrm{N}}{1\,\mathrm{m}^2}$.
W praktyce
Im mniejsza powierzchnia, tym większe ciśnienie (ostrze noża, szpilka).
Ciśnienie hydrostatyczne (klasa 7 SP)
Wzór
Ciśnienie słupa cieczy: $p=\rho g h$, gdzie $h$ to głębokość.
Cechy
Rośnie z głębokością i nie zależy od kształtu naczynia (paradoks hydrostatyczny).
Naczynia połączone
Ciecz jednorodna ustala się na jednakowym poziomie.
Prawo Pascala (klasa 7 SP)
Treść
Ciśnienie wywierane na zamkniętą ciecz lub gaz rozchodzi się jednakowo we wszystkich kierunkach.
Zastosowanie
Prasa hydrauliczna i hamulce — mała siła daje dużą siłę na większym tłoku.
Zależność
$\frac{F_1}{S_1}=\frac{F_2}{S_2}$ dla obu tłoków.
Siła wyporu — prawo Archimedesa (klasa 7 SP)
Siła wyporu
Na ciało zanurzone działa ku górze siła wyporu $F_w=\rho_c g V_z$.
Prawo Archimedesa
Siła wyporu równa jest ciężarowi cieczy wypartej przez ciało.
Wnioski
Zależy od gęstości cieczy i objętości zanurzonej części ciała.
Pływanie ciał (klasa 7 SP)
Warunki
Ciało tonie, gdy $\rho_{ciala}>\rho_{cieczy}$; pływa zanurzone częściowo, gdy jest mniejsza; unosi się przy równości.
Równowaga
Ciało pływające ma siłę wyporu równą swojemu ciężarowi.
Przykłady
Statki, łodzie podwodne i pływak w spłuczce.
Ciśnienie atmosferyczne (klasa 7 SP)
Pochodzenie
Powietrze ma ciężar i wywiera na ciała ciśnienie atmosferyczne.
Wartość
Przy poziomie morza wynosi około $1000\,\mathrm{hPa}$ i maleje z wysokością.
Pomiar
Mierzymy je barometrem; zmiany zapowiadają zmianę pogody.
Układ odniesienia, tor, droga (klasa 7 SP)
Względność ruchu
Ruch opisujemy względem układu odniesienia — ciało może być w ruchu lub spoczynku zależnie od obserwatora.
Tor
Tor to linia, po której porusza się ciało (prostoliniowy lub krzywoliniowy).
Droga
Droga to długość toru; jej jednostką jest metr.
Ruch jednostajny prostoliniowy (klasa 7 SP)
Definicja
To ruch po linii prostej ze stałą prędkością.
Droga
W równych odstępach czasu ciało pokonuje równe drogi: $s=v t$.
Wykres
Wykres drogi od czasu jest linią prostą wychodzącą z początku układu.
Prędkość (klasa 7 SP)
Definicja
Prędkość to droga przebyta w jednostce czasu: $v=\frac{s}{t}$.
Jednostki
$\frac{\mathrm{m}}{\mathrm{s}}$ oraz $\frac{\mathrm{km}}{\mathrm{h}}$; $1\,\frac{\mathrm{m}}{\mathrm{s}}=3{,}6\,\frac{\mathrm{km}}{\mathrm{h}}$.
Wektor
Prędkość ma wartość, kierunek i zwrot.
Wykresy w ruchu jednostajnym (klasa 7 SP)
Droga od czasu
Wykres $s(t)$ to prosta; im większe nachylenie, tym większa prędkość.
Prędkość od czasu
Wykres $v(t)$ to pozioma linia (prędkość stała).
Odczyt drogi
Pole pod wykresem $v(t)$ odpowiada przebytej drodze.
Elektryzowanie ciał (klasa 8 SP)
Na czym polega
Ciało elektryzuje się, gdy zyskuje lub traci elektrony, uzyskując ładunek dodatni lub ujemny.
Sposoby
Przez tarcie, dotyk (przewodzenie) oraz indukcję (zbliżenie ciała naładowanego).
Skutki
Naelektryzowane ciała przyciągają drobne przedmioty.
Ruch niejednostajny — prędkość średnia (klasa 7 SP)
Ruch zmienny
W ruchu niejednostajnym prędkość się zmienia (np. samochód w mieście).
Prędkość średnia
$v_{sr}=\frac{s_{calk}}{t_{calk}}$ — cała droga podzielona przez cały czas.
Prędkość chwilowa
To prędkość w danej chwili, wskazywana np. przez prędkościomierz.
Budowa atomu i ładunek elektryczny (klasa 8 SP)
Atom
Jądro (protony i neutrony) oraz krążące wokół elektrony.
Ładunki
Proton ma ładunek dodatni, elektron ujemny, neutron jest obojętny.
Jednostka
Ładunek mierzymy w kulombach ($\mathrm{C}$); ładunek elementarny to $e$.
Ruch jednostajnie przyspieszony — przyspieszenie (klasa 7 SP)
Przyspieszenie
To przyrost prędkości w jednostce czasu: $a=\frac{\Delta v}{t}$, w $\frac{\mathrm{m}}{\mathrm{s}^2}$.
Prędkość
Przy starcie z miejsca: $v=a t$.
Droga
$s=\frac{a t^2}{2}$; wykres $v(t)$ jest prostą o dodatnim nachyleniu.
Przewodniki i izolatory (klasa 8 SP)
Przewodniki
Substancje przewodzące prąd dzięki swobodnym elektronom (metale, grafit, roztwory soli).
Izolatory
Nie przewodzą prądu (guma, szkło, plastik) — brak swobodnych ładunków.
Zastosowanie
Przewody z miedzi w izolacji z tworzywa.
Siły i ich rodzaje (klasa 7 SP)
Siła
Siła to miara wzajemnego oddziaływania ciał; jednostką jest niuton ($\mathrm{N}$).
Cechy
Siła jest wektorem: ma wartość, kierunek, zwrot i punkt przyłożenia.
Rodzaje
Grawitacji, sprężystości, tarcia, oporu, elektryczna i magnetyczna.
Oddziaływanie ciał naelektryzowanych (klasa 8 SP)
Reguła
Ładunki jednoimienne się odpychają, różnoimienne przyciągają.
Siła
Rośnie przy większych ładunkach i maleje ze wzrostem odległości.
Elektroskop
Przyrząd wykrywający naelektryzowanie ciała.
Wypadkowa sił (klasa 7 SP)
Definicja
Wypadkowa zastępuje wszystkie siły działające na ciało jednym wektorem.
Ten sam kierunek
Siły zgodne dodajemy, przeciwne — odejmujemy.
Równowaga
Gdy wypadkowa jest zerowa, siły się równoważą, a ciało nie zmienia ruchu.
Pierwsza zasada dynamiki (klasa 7 SP)
Treść
Jeśli na ciało nie działa siła wypadkowa, to pozostaje ono w spoczynku lub porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym.
Bezwładność
To właściwość ciał polegająca na zachowaniu stanu ruchu; miarą bezwładności jest masa.
Przykłady
Szarpnięcie obrusem, pasy bezpieczeństwa.
Zasada zachowania ładunku (klasa 8 SP)
Treść
W układzie izolowanym całkowity ładunek elektryczny pozostaje stały.
Elektryzowanie
Ładunki nie powstają z niczego — przechodzą z jednego ciała na drugie.
Wniosek
Jedno ciało zyskuje tyle ładunku, ile traci drugie.
Druga zasada dynamiki (klasa 7 SP)
Treść
Siła wypadkowa nadaje ciału przyspieszenie: $a=\frac{F}{m}$, czyli $F=m a$.
Kierunek
Przyspieszenie ma kierunek i zwrot siły wypadkowej.
Wnioski
Ta sama siła nadaje mniejsze przyspieszenie ciału o większej masie.
Strona 2 z 4 · 89 wyników
Pierwszy miesiąc za 0 zł.
Bez zobowiązań. Rezygnujesz, kiedy chcesz.
Załóż konto w 2 minuty. Opłaty pojawiają się dopiero po zalogowaniu i wyborze planu. Możesz zawiesić, zmienić lub anulować plan w każdej chwili. Dołącz do ponad 600 korepetytorów którzy już pracują mądrzej.