O pierwiastkach X i Z wiadomo, że oba przyjmują ten sam maksymalny stopień utlenienia. Konfigurację atomu X w stanie wzbudzonym (po przeniesieniu jednego elektronu sparowanego na wyższą, nieobsadzoną podpowłokę) przedstawiono w zapisie klatkowym; atom Z w stanie podstawowym ma łącznie na ostatniej powłoce i na podpowłoce 3d pięć elektronów.

Wpisz symbol pierwiastka X i Z, numer grupy oraz symbol bloku konfiguracyjnego.

Napisz wzór sumaryczny wodorku pierwiastka X oraz maksymalny stopień utlenienia, jaki przyjmują pierwiastki X i Z.

Przedstaw pełną konfigurację elektronową jonu Z²⁺ w stanie podstawowym (z uwzględnieniem podpowłok).

Wpisz temperaturę wrzenia substancji H₂, CaCl₂, HCl (pod ciśnieniem atmosferycznym), wybierając spośród: $-253\,^\circ$C, $-85\,^\circ$C, $100\,^\circ$C, $1935\,^\circ$C.

Przedstawiono cztery wykresy zmian wybranych wielkości fizycznych pierwiastków (bez gazów szlachetnych) w funkcji liczby atomowej.

Podaj numer wykresu przedstawiającego zależność promienia atomowego od liczby atomowej oraz numer wykresu przedstawiającego zależność elektroujemności (skala Paulinga) od liczby atomowej.

Spośród substancji: chlorek sodu, glin, glukoza, jod, sód, tlenek magnezu, wodorotlenek sodu — wybierz wszystkie tworzące kryształy jonowe oraz wszystkie tworzące kryształy metaliczne.

Uzupełnij zdania (uwzględnij rodzaj nośników ładunku). W kryształach metalicznych nośnikami ładunku są …, dlatego metale przewodzą prąd w stanie stałym. Związki jonowe po stopieniu przewodzą prąd, ponieważ …

Fosgen COCl₂ (tt $-118\,^\circ$C, tw $8\,^\circ$C). Uzupełnij informacje o strukturze elektronowej (podkreśl). Orbitalom walencyjnym atomu C przypisuje się hybrydyzację (sp / sp² / sp³). Cząsteczka fosgenu (jest / nie jest) płaska. Wiązanie π tworzą orbital walencyjny (s / p / zhybrydyzowany) atomu C i orbital p atomu tlenu.

Napisz równanie reakcji hydrolizy fosgenu (produkty: tlenek węgla(IV) i chlorowodór).

W $25\,^\circ$C i pod $1000$ hPa w $1$ dm³ fosgenu znajduje się $2{,}43\cdot10^{22}$ cząsteczek. Oblicz gęstość fosgenu i określ jego stan skupienia w tych warunkach.

W środowisku alkalicznym jod utlenia metanal: reakcja 1: I₂ $+ 2$OH⁻ → IO⁻ $+$ I⁻ $+$ H₂O; reakcja 2: HCHO $+$ IO⁻ $+$ OH⁻ → HCOO⁻ $+$ I⁻ $+$ H₂O. Napisz sumaryczne równanie jonowe skrócone i podaj stosunek masowy, w jakim metanal reaguje z jodem.

W $20\,^\circ$C w równowadze z roztworem nasyconym węglanu sodu pozostaje dekahydrat Na₂CO₃·10H₂O; jego rozpuszczalność wynosi $21{,}5$ g w $100$ g wody. Oblicz rozpuszczalność węglanu sodu w przeliczeniu na sól bezwodną (g na $100$ g wody).

Na wykresie przedstawiono zależność równowagowego stopnia przemiany NO w NO₂ od temperatury dla dwóch ciśnień $p_1$ i $p_2$ (wyższy stopień = większa wydajność).

Uzupełnij zdania (podkreśl). Ciśnienie $p_1$ jest (wyższe / niższe) od $p_2$. Przemiana NO w NO₂ to reakcja (endotermiczna / egzotermiczna), więc $\Delta H$ jest (dodatnia / ujemna).

Powstały tlenek azotu(IV) wprowadza się do wody, tworząc kwas azotowy(V) i tlenek azotu(II). Napisz równanie tej reakcji oraz wzór reduktora i wzór utleniacza.

Do opróżnionego zbiornika wprowadzono NO₂ ($25\,^\circ$C): $2$NO₂ ⇌ N₂O₄, $\Delta H\lt 0$. Z wykresu: $[$N₂O₄$]=0{,}0337$, $[$NO₂$]=0{,}0125\ \tfrac{\text{mol}}{\text{dm}^3}$.

Oblicz stężeniową stałą równowagi w $25\,^\circ$C i uzupełnij zdanie (podkreśl): stała w temperaturze wyższej niż $25\,^\circ$C jest (mniejsza niż / większa niż / taka sama jak) w $25\,^\circ$C.

Bufor octanowy zawiera CH₃COOH i CH₃COO⁻. Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej po dodaniu mocnej zasady (OH⁻) do buforu oraz uzupełnij (podkreśl): po wprowadzeniu mocnego kwasu stężenie jonów octanowych (wzrośnie / zmaleje / nie ulegnie zmianie).

Zmieszano jednakowe objętości roztworów o jednakowym stężeniu: I — HCl + NaCl; II — NH₃ + NH₄Cl; III — Na₂HPO₄ + NaH₂PO₄; IV — Na₂SO₄ + K₂SO₄. Które roztwory są buforami? Napisz ich numery.

Zmieszano $100$ cm³ Ba(OH)₂ ($0{,}2\ \tfrac{\text{mol}}{\text{dm}^3}$) z $40$ cm³ HCl ($0{,}8\ \tfrac{\text{mol}}{\text{dm}^3}$): H₃O⁺ $+$ OH⁻ → $2$H₂O. Oblicz pH powstałego roztworu (objętość = suma; do drugiego miejsca po przecinku).

Wpisz wartości stężenia molowego jonów baru i jonów chlorkowych w otrzymanym roztworze.

Jon Fe³⁺ tworzy jony kompleksowe. Do dwóch probówek z FeCl₃ wsypano fluorek potasu (żółty roztwór się odbarwił), a następnie do obu dodano rodanek potasu (KSCN) — krwistoczerwone zabarwienie pojawiło się tylko w probówce bez fluorku. Jony kompleksowe: I rodankowy, II fluorkowy, III akwakompleks. Uszereguj je zgodnie ze wzrostem trwałości.

CaC₂O₄ → CaCO₃ $+$ CO; CaCO₃ → CaO $+$ CO₂. Próbkę $12{,}8$ g szczawianu wapnia prażono; po przerwaniu masa zawartości wynosiła $6{,}32$ g i nie było już szczawianu. Oblicz procentową zawartość masową tlenku wapnia w otrzymanej mieszaninie.

Płytkę z metalu M zważono i umieszczono w roztworze soli; roztwór się odbarwił, a masa płytki zmalała.

Wybierz i podkreśl jeden symbol metalu (Ag / Al / Au / Sn) i jeden wzór odczynnika (Al(NO₃)₃ / CuSO₄ / AgNO₃), tak aby otrzymać schemat opisanego doświadczenia.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła podczas doświadczenia.

Do trzech probówek z $1$ cm³ ZnSO₄ ($0{,}1\ \tfrac{\text{mol}}{\text{dm}^3}$) dodano KOH ($0{,}1\ \tfrac{\text{mol}}{\text{dm}^3}$): I — $1$ cm³, II — $2$ cm³, III — $6$ cm³.

Podaj numery probówek, w których po zakończeniu doświadczenia pozostał biały osad wodorotlenku cynku.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła w probówce III (jednym z produktów jest jon kompleksowy o liczbie koordynacyjnej 4).

Do probówki I (Na₂SO₃ $+$ fenoloftaleina) i probówki II (Na₂SO₃ $+$ nadmiar stężonego HCl) zaobserwowano zmiany świadczące o reakcji. Opisz zmiany w obu probówkach.

Uzupełnij zdanie (podkreśl). Na podstawie wyniku doświadczenia w probówce I można stwierdzić, że słabym kwasem Brønsteda jest (H₂SO₃ / HSO₃⁻ / SO₃²⁻).

Napisz, jaką właściwość kwasu siarkowego(IV) potwierdził wynik doświadczenia w probówce II, oraz napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła w probówce II po dodaniu HCl.

Dwa nasycone węglowodory A i B mają po pięć atomów węgla. Jeden ma budowę cykliczną. W cząsteczce A wszystkie atomy węgla mają jednakową rzędowość. Oba na świetle ulegają bromowaniu (substytucja rodnikowa), tworząc wyłącznie jedną monobromopochodną. Napisz równania monobromowania A i B (wzory półstrukturalne).

Związek X (C₄H₈) przereagował z chlorowodorem ($1:1$), tworząc dwa związki: jeden chiralny (występuje jako enancjomery), drugi achiralny. Napisz wzory półstrukturalne obu produktów.

Uzupełnij schemat tak, aby przedstawiał budowę obu enancjomerów chiralnego produktu reakcji związku X z chlorowodorem.

Terpinen-4-ol (II) i terpineol (III) otrzymuje się z terpinolenu (IV) w reakcji z wodą w środowisku kwasowym.

Określ typ (addycja, eliminacja, substytucja) i nazwij mechanizm (elektrofilowy, nukleofilowy, rodnikowy) tej reakcji.

Oceń poprawność informacji: „Podczas reakcji terpinolenu z wodą powstaje znacznie więcej terpineolu niż terpinen-4-olu, ponieważ zgodnie z regułą Markownikowa terpineol jest produktem głównym”. Odpowiedź uzasadnij.

Oceń prawdziwość (P/F) informacji o p-cymenie (V): 1) w cząsteczce p-cymenu co najmniej 8 atomów węgla leży w jednej płaszczyźnie; 2) z p-cymenu można otrzymać α-terpinen (I) w reakcji substytucji; 3) reakcja p-cymenu z bromem wymaga światła lub katalizatora, natomiast terpinolen (IV) może reagować z bromem w ciemności i bez katalizatora.

Dane są zasady Brønsteda: NH₃, CH₃NH₂, C₆H₅NH₂. Uzupełnij zdania (podkreśl). Najmocniejszą zasadą jest (NH₃ / CH₃NH₂ / C₆H₅NH₂). Jonem najłatwiej odszczepiającym proton jest kation (NH₄⁺ / CH₃NH₃⁺ / C₆H₅NH₃⁺), jest więc on (najmocniejszym / najsłabszym) kwasem Brønsteda.

Amina RNH₂ $+$ H₂O ⇌ RNH₃⁺ $+$ OH⁻. W $25\,^\circ$C stopień dysocjacji aminy wynosi $3{,}1\%$, a pH roztworu $=12{,}2$. Oblicz $K_b$ tej aminy, a następnie wybierz i podkreśl jej wzór (CH₃CH₂CH₂NH₂ / (CH₃)₃N / CH₃CH₂NH₂ / (CH₃)₂NH).

Rozstrzygnij, czy dodanie stałego KOH do roztworu tej aminy wpłynie na wartość jej stopnia dysocjacji. Uzasadnij.

Nitrobenzen reaguje z chlorkiem tytanu(III) w środowisku kwasowym: C₆H₅NO₂ $+$ Ti³⁺ $+$ H⁺ → C₆H₅NH₃⁺ $+$ Ti⁴⁺ $+$ H₂O. Napisz jonowo-elektronowe równania reakcji redukcji i utleniania.

Produkt redukcji nitrobenzenu (kation C₆H₅NH₃⁺) można przekształcić w anilinę. Uzupełnij schemat, tak aby otrzymać jonowy skrócony zapis tej reakcji: C₆H₅NH₃⁺ $+$ … → C₆H₅NH₂ $+$ …

Serotonina powstaje z tryptofanu: tryptofan → 5-hydroksytryptofan (substytucja: atom H przy węglu $a$ zastąpiony grupą –OH, dając węgiel $b$).

Wpisz formalny stopień utlenienia atomu węgla $a$ (w tryptofanie) i atomu $b$ (w 5-hydroksytryptofanie) oraz podaj funkcję (utleniacza czy reduktora) tryptofanu w pierwszym etapie.

W dwóch nieoznakowanych probówkach są serotonina i melatonina. Uzupełnij zdanie (podkreśl). Zawartość obu probówek (może / nie może) być rozróżniona za pomocą FeCl₃, ponieważ (tylko w melatoninie / tylko w serotoninie / w obu związkach) występuje (ugrupowanie fenolowe / wiązanie amidowe / wiązanie estrowe).

Oceń prawdziwość (P/F): 1) w wyniku dekarboksylacji z serotoniny można otrzymać 5-hydroksytryptofan; 2) serotonina, podobnie jak tryptofan, jest aminokwasem białkowym; 3) cząsteczka związku A zawiera wiązanie amidowe (peptydowe).

Izomeryczne kwasy 2-, 3- i 4-hydroksybenzenokarboksylowe różnią się mocą; jeden jest znacznie mocniejszy ($K_a=1{,}0\cdot10^{-3}$) dzięki wewnątrzcząsteczkowemu wiązaniu wodorowemu. Narysuj wzór tego izomeru.

Poniżej przedstawiono wzór karnityny.

Rozstrzygnij, czy karnityna może być stosowana jako detergent. Uzasadnij, uwzględniając budowę cząsteczki.

Trehaloza powstaje z dwóch cząsteczek D-glukopiranozy połączonych wiązaniem O-glikozydowym; obie jednostki pochodzą z tego samego anomeru.

Określ, z jakiego anomeru (α czy β) powstały jednostki I i II oraz podaj numery atomów węgla tworzących wiązanie O-glikozydowe.

Do probówki I (wodny roztwór trehalozy) dodano zalkalizowaną zawiesinę Cu(OH)₂ i ogrzano. W probówce II trehalozę najpierw ogrzano z HCl, ostudzono, zobojętniono, a następnie dodano zalkalizowaną zawiesinę Cu(OH)₂ i ogrzano. Rozstrzygnij, czy końcowy efekt był taki sam w obu probówkach. Uzasadnij.

Bezwodniki kwasowe reagują z alkoholami i fenolami, dając estry i kwasy karboksylowe. Napisz równanie otrzymywania kwasu acetylosalicylowego, gdy jednym z substratów jest bezwodnik kwasu octowego (wzory półstrukturalne).

Chlorek winylu (chloroeten) otrzymuje się: CH₂=CH₂ $\xrightarrow{\text{Cl}_2}$ CH₂Cl–CH₂Cl $\xrightarrow{T}$ CH₂=CHCl. Oblicz, ile m³ (warunki normalne) etenu potrzeba do wyprodukowania $1000$ kg chlorku winylu (wydajność dichloroetanu $80\%$, wydajność jego rozkładu $90\%$).

PET to poli(tereftalan etylenu).

Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) kwasu i alkoholu, z których można otrzymać ten polimer.

W wyniku częściowej hydrolizy pewnego pentapeptydu otrzymano cztery dipeptydy: Gly-Tyr, Leu-Ser, Leu-Leu, Tyr-Leu; N-końcem była glicyna. Ustal sekwencję pentapeptydu (kody trzyliterowe).

Na stałą próbkę tego pentapeptydu podziałano stężonym kwasem azotowym(V). Napisz, jaki efekt zaobserwowano, i podaj nazwę zachodzącej reakcji.