Definicje i teorie — Fizyka
Kluczowe pojęcia z matematyki i fizyki — od podstawówki po maturę. Każda definicja z wyjaśnieniem i przykładem, w jednym kliknięciu.
Wykresy w ruchu jednostajnym (klasa 7 SP)
Droga od czasu
Wykres $s(t)$ to prosta; im większe nachylenie, tym większa prędkość.
Prędkość od czasu
Wykres $v(t)$ to pozioma linia (prędkość stała).
Odczyt drogi
Pole pod wykresem $v(t)$ odpowiada przebytej drodze.
Elektryzowanie ciał (klasa 8 SP)
Na czym polega
Ciało elektryzuje się, gdy zyskuje lub traci elektrony, uzyskując ładunek dodatni lub ujemny.
Sposoby
Przez tarcie, dotyk (przewodzenie) oraz indukcję (zbliżenie ciała naładowanego).
Skutki
Naelektryzowane ciała przyciągają drobne przedmioty.
Ruch niejednostajny — prędkość średnia (klasa 7 SP)
Ruch zmienny
W ruchu niejednostajnym prędkość się zmienia (np. samochód w mieście).
Prędkość średnia
$v_{sr}=\frac{s_{calk}}{t_{calk}}$ — cała droga podzielona przez cały czas.
Prędkość chwilowa
To prędkość w danej chwili, wskazywana np. przez prędkościomierz.
Budowa atomu i ładunek elektryczny (klasa 8 SP)
Atom
Jądro (protony i neutrony) oraz krążące wokół elektrony.
Ładunki
Proton ma ładunek dodatni, elektron ujemny, neutron jest obojętny.
Jednostka
Ładunek mierzymy w kulombach ($\mathrm{C}$); ładunek elementarny to $e$.
Ruch jednostajnie przyspieszony — przyspieszenie (klasa 7 SP)
Przyspieszenie
To przyrost prędkości w jednostce czasu: $a=\frac{\Delta v}{t}$, w $\frac{\mathrm{m}}{\mathrm{s}^2}$.
Prędkość
Przy starcie z miejsca: $v=a t$.
Droga
$s=\frac{a t^2}{2}$; wykres $v(t)$ jest prostą o dodatnim nachyleniu.
Przewodniki i izolatory (klasa 8 SP)
Przewodniki
Substancje przewodzące prąd dzięki swobodnym elektronom (metale, grafit, roztwory soli).
Izolatory
Nie przewodzą prądu (guma, szkło, plastik) — brak swobodnych ładunków.
Zastosowanie
Przewody z miedzi w izolacji z tworzywa.
Siły i ich rodzaje (klasa 7 SP)
Siła
Siła to miara wzajemnego oddziaływania ciał; jednostką jest niuton ($\mathrm{N}$).
Cechy
Siła jest wektorem: ma wartość, kierunek, zwrot i punkt przyłożenia.
Rodzaje
Grawitacji, sprężystości, tarcia, oporu, elektryczna i magnetyczna.
Oddziaływanie ciał naelektryzowanych (klasa 8 SP)
Reguła
Ładunki jednoimienne się odpychają, różnoimienne przyciągają.
Siła
Rośnie przy większych ładunkach i maleje ze wzrostem odległości.
Elektroskop
Przyrząd wykrywający naelektryzowanie ciała.
Wypadkowa sił (klasa 7 SP)
Definicja
Wypadkowa zastępuje wszystkie siły działające na ciało jednym wektorem.
Ten sam kierunek
Siły zgodne dodajemy, przeciwne — odejmujemy.
Równowaga
Gdy wypadkowa jest zerowa, siły się równoważą, a ciało nie zmienia ruchu.
Pierwsza zasada dynamiki (klasa 7 SP)
Treść
Jeśli na ciało nie działa siła wypadkowa, to pozostaje ono w spoczynku lub porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym.
Bezwładność
To właściwość ciał polegająca na zachowaniu stanu ruchu; miarą bezwładności jest masa.
Przykłady
Szarpnięcie obrusem, pasy bezpieczeństwa.
Zasada zachowania ładunku (klasa 8 SP)
Treść
W układzie izolowanym całkowity ładunek elektryczny pozostaje stały.
Elektryzowanie
Ładunki nie powstają z niczego — przechodzą z jednego ciała na drugie.
Wniosek
Jedno ciało zyskuje tyle ładunku, ile traci drugie.
Druga zasada dynamiki (klasa 7 SP)
Treść
Siła wypadkowa nadaje ciału przyspieszenie: $a=\frac{F}{m}$, czyli $F=m a$.
Kierunek
Przyspieszenie ma kierunek i zwrot siły wypadkowej.
Wnioski
Ta sama siła nadaje mniejsze przyspieszenie ciału o większej masie.
Prąd elektryczny i jego natężenie (klasa 8 SP)
Prąd
Uporządkowany ruch ładunków (w metalach — elektronów).
Natężenie
$I=\frac{q}{t}$ — ładunek przepływający w jednostce czasu.
Jednostka
Amper ($\mathrm{A}$); mierzymy amperomierzem włączonym szeregowo.
Napięcie elektryczne (klasa 8 SP)
Definicja
Napięcie to praca potrzebna do przeniesienia ładunku między dwoma punktami: $U=\frac{W}{q}$.
Jednostka
Wolt ($\mathrm{V}$); mierzymy woltomierzem włączonym równolegle.
Źródło
Napięcie utrzymują baterie i ogniwa.
Trzecia zasada dynamiki (klasa 7 SP)
Treść
Gdy ciało A działa na ciało B, to B działa na A siłą o tej samej wartości i kierunku, lecz przeciwnym zwrocie.
Akcja i reakcja
Siły te są przyłożone do różnych ciał, więc się nie równoważą.
Przykłady
Odrzut broni, ruch rakiety, odbicie od ściany.
Opór elektryczny — prawo Ohma (klasa 8 SP)
Opór
Miara przeciwstawiania się przepływowi prądu; jednostką jest om ($\Omega$).
Prawo Ohma
$I=\frac{U}{R}$ — natężenie jest wprost proporcjonalne do napięcia.
Od czego zależy
Od materiału, długości i pola przekroju przewodnika.
Siła tarcia (klasa 7 SP)
Rodzaje
Tarcie statyczne (spoczynkowe), kinetyczne (przy ruchu) i toczne.
Kierunek
Zwrot tarcia jest przeciwny do ruchu lub tendencji do ruchu.
Znaczenie
Bywa pożyteczne (chodzenie, hamowanie) lub szkodliwe (zużycie części).
Obwody elektryczne (klasa 8 SP)
Elementy
Źródło, przewody, odbiornik i wyłącznik.
Szeregowo
Elementy jeden za drugim; to samo natężenie, napięcia się sumują.
Równolegle
Elementy obok siebie; to samo napięcie, natężenia się sumują.
Opór ośrodka (klasa 7 SP)
Zjawisko
Ciało poruszające się w powietrzu lub cieczy napotyka opór skierowany przeciwnie do ruchu.
Od czego zależy
Rośnie z prędkością, polem powierzchni i zależy od kształtu ciała.
Zastosowanie
Opływowe kształty pojazdów zmniejszają opór; spadochron go zwiększa.
Praca i moc prądu elektrycznego (klasa 8 SP)
Praca
$W=U I t$ — energia przekazana odbiornikowi.
Moc
$P=U I$ — energia zużywana w jednostce czasu, w watach.
Rachunek
Zużycie energii liczymy w kilowatogodzinach ($\mathrm{kWh}$).
Praca mechaniczna (klasa 7 SP)
Definicja
Pracę wykonuje siła, która przesuwa ciało: $W=F s$ (siła wzdłuż drogi).
Jednostka
Dżul: $1\,\mathrm{J}=1\,\mathrm{N}\cdot1\,\mathrm{m}$.
Kiedy zerowa
Gdy nie ma przesunięcia albo siła jest prostopadła do ruchu.
Bezpieczne korzystanie z energii elektrycznej (klasa 8 SP)
Zagrożenia
Porażenie prądem, przeciążenie instalacji, pożar.
Zabezpieczenia
Bezpieczniki, wyłączniki różnicowoprądowe, uziemienie.
Zasady
Nie dotykać urządzeń mokrymi rękami, nie przeciążać gniazd.
Moc (klasa 7 SP)
Definicja
Moc to praca wykonana w jednostce czasu: $P=\frac{W}{t}$.
Jednostka
Wat: $1\,\mathrm{W}=\frac{1\,\mathrm{J}}{1\,\mathrm{s}}$.
Znaczenie
Moc mówi, jak szybko wykonywana jest praca.
Magnesy i oddziaływania magnetyczne (klasa 8 SP)
Bieguny
Każdy magnes ma biegun północny i południowy — nie da się ich rozdzielić.
Oddziaływanie
Bieguny jednoimienne odpychają się, różnoimienne przyciągają.
Ferromagnetyki
Żelazo, nikiel i kobalt są przyciągane przez magnes.
Strona 8 z 10 · 221 wyników
Pierwszy miesiąc za 0 zł.
Bez zobowiązań. Rezygnujesz, kiedy chcesz.
Załóż konto w 2 minuty. Opłaty pojawiają się dopiero po zalogowaniu i wyborze planu. Możesz zawiesić, zmienić lub anulować plan w każdej chwili. Dołącz do ponad 600 korepetytorów którzy już pracują mądrzej.