Tren to utwór żałobny opłakujący zmarłą osobę i wychwalający jej zalety. Tradycyjnie poświęcano go osobom wybitnym. Nowatorstwo Kochanowskiego polega na tym, że opłakał małe dziecko — swoją córeczkę — ukazując ból ojca szczerze i osobiście.

Po śmierci córki poeta kwestionuje wartości, w które wcześniej wierzył — cnotę, mądrość filozofii, sprawiedliwość i opiekę Bożą. Cierpienie budzi bunt i zwątpienie. Ten kryzys światopoglądowy pokazuje, że wobec osobistej tragedii dawne pociechy filozoficzne okazują się niewystarczające.

Cykl kończy się pogodzeniem i odzyskaniem wiary (Tren XIX, w którym matka poety przynosi pocieszenie). Oznacza to, że poeta — po okresie buntu i rozpaczy — godzi się z losem i odbudowuje zaufanie do Boga oraz sens życia. Cierpienie prowadzi ostatecznie do dojrzałej akceptacji.