Rozwiązanie

Zdanie oznacza, że ludzie — dzięki wysyłanym w kosmos statkom — zaczęli badać, „wędrować” pośród planet, czyli ciał niebieskich nazwanych „wędrowcami” (od greckiego planetes — „wędrujący”, bo z perspektywy Ziemi zdają się wędrować po niebie). Rozpoczęliśmy więc eksplorację i poznawanie planet Układu Słonecznego.

Rozwiązanie

Rozstrzygnięcie: Nie — w obu tekstach mowa o różnych przyczynach.

Tekst 1 (Sagan): przyczyną zainteresowania kosmosem jest ciekawość poznawcza — dążenie do zrozumienia natury świata i samych siebie („badamy początki naszej planety i początki nas samych”).

Tekst 2 (Trepczyńska): przyczyną jest praktyczna potrzeba znalezienia dla ludzi miejsca do życia — badanie możliwości kolonizacji innych planet (Marsa, Wenus, Księżyca) i przetrwania ludzkości.

Rozwiązanie

Według Sagana nie możemy wyruszyć na Marsa, ponieważ taka podróż jest zbyt kosztowna — nikogo nie stać na razie na taką wyprawę, brak też ekonomicznej motywacji dla prywatnych przedsiębiorców, a pieniądze są potrzebne na pilniejsze sprawy. Jest to więc ograniczenie finansowe (ekonomiczne). U Trepczyńskiej mowa o innym ograniczeniu — o warunkach przyrodniczych niesprzyjających życiu (promieniowanie kosmiczne, skrajne temperatury, brak tlenu, wysokie ciśnienie). Nie jest to więc to samo ograniczenie.

Rozwiązanie

1. P (formy „my” włączają czytelnika, budują wspólnotę, zmniejszają dystans); 2. F („ziemskie” to przymiotnik relacyjny/opisowy, nie wartościujący).

Rozwiązanie

Przykładowa notatka (ok. 75 słów): Oba teksty podejmują temat odkrywania kosmosu jako potrzeby człowieka. Carl Sagan w „Błękitnej kropce” pokazuje, że kieruje nami przede wszystkim ciekawość poznawcza — badając planety, poznajemy początki własnego świata i samych siebie, choć dalekie podróże ogranicza brak pieniędzy. Marta Trepczyńska w „Ziemi 2.0” przedstawia inną potrzebę: poszukiwanie miejsca do życia poza Ziemią (Mars, Wenus, Księżyc), któremu przeszkadzają nieprzyjazne warunki. Mimo ograniczeń człowiek nieustannie dąży do poznawania kosmosu.

Rozwiązanie

A → 1 (Herakles — atrybut lwiej skóry). B → 4 (Ikar — skrzydła z wosku i piór).

Rozwiązanie

W „Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” zalecana jest postawa ascetyczna i pobożna — należy żyć skromnie, gardzić dobrami doczesnymi (bo przeminą „jak obłoki”) i troszczyć się o duszę oraz zbawienie, pamiętając o śmierci. W „Wiośnie” Morsztyna zalecana jest natomiast postawa hedonistyczna (carpe diem) — trzeba korzystać z życia i jego przyjemności, póki się je ma („Zarwij, co możesz, dobrych dni”), bo życie jest krótkie i szybko przemija. Postawy te są przeciwstawne: pierwsza nakazuje wyrzeczenie i troskę o duszę, druga — używanie doczesnego życia.

Rozwiązanie

Epoka: średniowiecze. Zalecana postawa — ascetyczne życie, pogarda dla dóbr doczesnych oraz troska o duszę i zbawienie w obliczu śmierci (memento mori) — jest zgodna ze średniowiecznym światopoglądem teocentrycznym: Bóg był w centrum, życie ziemskie traktowano jako przygotowanie do życia wiecznego, a dobra materialne uznawano za marne i przemijające (vanitas).

Rozwiązanie

• Argument 1: rządzący zasiadają na ziemi „na miejscu Bożym” i sprawują powierzoną przez Boga władzę nad ludźmi („ludzi paść poruczono”); są więc odpowiedzialni przed Bogiem za powierzony im lud, a nie za własne sprawy.
• Argument 2: rządzący ponoszą surowszą odpowiedzialność, bo ich występki sprowadzają nieszczęścia na całe wspólnoty — „przełożonych występki miasta zgubiły / I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły”.

Rozwiązanie

Przykład epitetu: „szerokie carstwa” (lub „Boże stado”, „własne rzeczy”). Nazwa środka retorycznego: apostrofa (bezpośredni, uroczysty zwrot do adresatów — rządzących).

Rozwiązanie

Rozstrzygnięcie: Tak, obraz matki jest podobny.

• Argument 1: w obu tekstach ukazano matkę cierpiącą z powodu męczeńskiej śmierci syna zadanej przez wroga — w „Dziadach” Rollisonowa rozpacza po torturowanym, zamęczonym synu (ofierze carskiego terroru), a w „Stabat Mater” matka stoi przy martwym, zamordowanym synu, któremu Niemcy zabrali nawet buty.
• Argument 2: w obu obraz matki jest symbolem cierpiącej matki-Polki, ofiary przemocy zaborcy/okupanta, i nawiązuje do Matki Boskiej Bolesnej (Mater Dolorosa) — uosabia ból całego narodu.

Rozwiązanie

A — Rycerz (Zawisza Czarny) ukazuje się Poecie.

Rozwiązanie

Rycerz — Zawisza Czarny — jest symbolem dawnej potęgi, męstwa i rycerskiej chwały Polski. Przypomina o bohaterskiej, mocarstwowej przeszłości narodu, o sile i honorze dawnych Polaków. Ukazując się Poecie, wzywa do wielkości i czynu, stanowiąc zarazem kontrast wobec słabości i bierności współczesnego pokolenia.

Rozwiązanie

„Przejdziem w mit” oznacza, że młode pokolenie (Kolumbowie), o którym mówi podmiot zbiorowy wiersza, przeczuwa swoją rychłą śmierć w czasie wojny — wkrótce zginą, a ich ofiara, cierpienie i heroizm staną się legendą. „Przejść w mit” to więc umrzeć i zarazem przejść do zbiorowej pamięci jako bohaterowie-symbol: młodzi giną, lecz ich tragiczny los urasta do rangi mitu utrwalonego w świadomości narodu.

Rozwiązanie

• Wielkie oko — symbolizuje wszechobecną inwigilację i nadzór państwa totalitarnego („Wielki Brat patrzy”); obywatele są nieustannie obserwowani przez teleekrany, pozbawieni prywatności i kontrolowani przez władzę.
• Mała sylwetka człowieka — symbolizuje zniewolenie i bezsilność jednostki wobec potężnego, bezdusznego systemu totalitarnego; człowiek jest osamotniony, przytłoczony, pozbawiony wolności i indywidualności.

(Można też wskazać drut kolczasty — symbol zniewolenia — lub koło zębate — machinę totalitarnej władzy.)

Rozwiązanie

Groteskowość polega na połączeniu tragizmu z komizmem i na absurdalnym, lekceważącym potraktowaniu śmierci — sprawy poważnej i podniosłej. Śmierć babci Eugenii zostaje przedstawiona jak coś niepoważnego, wręcz zabawnego: rodzina nie traktuje umierania serio, komentuje je z obojętnością i ironią, a Eugenia „umiera” niejako na pokaz, na katafalku. Przykład: po śmierci babci Artur mówi „Umarła! A jednak to dziwne. Była taka niepoważna…”, a wcześniej śmierć nazywana jest „wspaniałą formą” i czymś „trochę nieżyciowym”.

Rozwiązanie

Nie — postawa starego Prometeusza u Herberta nie jest zgodna z mitologicznym pierwowzorem. W micie (wg Parandowskiego) Prometeusz to niezłomny buntownik i dobroczyńca ludzkości: wykradł bogom ogień i podarował go ludziom, za co poniósł okrutną karę (przykucie do skały Kaukazu, orzeł wyjadający mu wątrobę) — jest symbolem buntu przeciw bogom i poświęcenia. U Herberta Prometeusz jest natomiast starym, ustatkowanym mieszczaninem: pisze pamiętniki, ma żonę, przyjaźni się z proboszczem i aptekarzem, a na ścianie wisi list dziękczynny od „tyrana Kaukazu”, któremu jego dar (ogień) posłużył do spalenia zbuntowanego miasta. Dawny rewolucjonista stał się więc konformistą, jego wynalazek posłużył przemocy, a bunt wygasł, redukując się do „cichego śmiechu”. To zaprzeczenie mitycznego wzorca.