Jak to rozwiązać — rozstrzygnij i podeprzyj tekstem 1

Rozstrzygnięcie: TAK. Podróż to rodzaj „rytuału przejścia" — poza domem człowiek staje się kimś innym: prowadzi inne życie, inaczej wygląda i się zachowuje (choć są to zmiany czasowe). Ponadto wspomnienia z podróży pomagają po powrocie utrzymać dystans i życiową równowagę.

✔ Zgodne z kluczem: zmienia — zmiana wyglądu/zachowania w podróży (czasowa) lub równoważąca rola wspomnień.

Jak to rozwiązać — wskaż jedną korzyść i jedno ryzyko z tekstu 2

Korzyść: turysta zobaczy świat i pozna miejscowych takimi, jakimi są naprawdę — a nie w wersji wykreowanej dla przyjezdnych.

Ryzyko: może się rozczarować — rzeczywistość bywa niezgodna z jego wyobrażeniami (np. Szwajcarzy noszą dżinsy, Masajowie oglądają seriale).

✔ Zgodne z kluczem: korzyść = poznanie prawdy; ryzyko = rozczarowanie niezgodnością świata z wyobrażeniami.

Jak to rozwiązać — rozstrzygnij i odnieś się do obu tekstów (2 pkt za oba)

Możliwe rozstrzygnięcia (każde poprawne z uzasadnieniem):

• TAK. Stanisławska mówi wprost, że zwiedzanie to „obrzęd zawłaszczania". Krzemińska to potwierdza pośrednio: masowa turystyka niszczy kulturę i środowisko odwiedzanych miejsc (symbol uroborosa — węża zjadającego własny ogon), zabiera je turystom „na własność".
• NIE. U Krzemińskiej zwiedzanie to raczej forma poznania świata i siebie, czerpanie inspiracji — nie przypisywanie sobie miejsc; przekonanie o zawłaszczaniu wyraża tylko tekst 2.

✔ Zgodne z kluczem: rozstrzygnięcie + uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów (1 pkt za jeden tekst).

Jak to rozwiązać — rozpoznaj środki językowe w obu tekstach

Zdanie 1 — PRAWDA. Oba teksty zawierają wyliczenia (np. motywy turystyki; „plaża, piramida, wielbłąd, feluka").

Zdanie 2 — PRAWDA. W obu użyto słownictwa wartościującego (oceniającego zjawiska turystyki).

✔ Zgodne z kluczem: P, P.

Jak to rozwiązać — zestaw formę wypowiedzi z jej rzeczywistym sensem

Ironia polega na zestawieniu podniosłych, zachwyconych określeń („cudowny świat") z opisem sztucznej, uproszczonej rzeczywistości tworzonej dla turystów (świat „zredukowany do listy paru punktów"). Autorka pozornie chwali „bańkę turystyczną", w istocie demaskuje złudzenie, jakiemu ulegają turyści biorący iluzję za prawdziwy świat.

✔ Zgodne z kluczem: nagromadzenie/kontrast podniosłych określeń w odniesieniu do sztucznej rzeczywistości turystycznej.

Jak to rozwiązać — przedstaw i zestaw stanowiska (3 pkt treść + 1 pkt język)

Uwaga kluczowa: obie autorki dostrzegają zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki. Przypisanie którejś autorce tylko jednej strony obniża punktację (max 1 pkt za treść).

Krzemińska (tekst 1): masowa turystyka wpływa pozytywnie (duchowo i materialnie) na człowieka i świat, ale bywa przyczyną degradacji rodzimych kultur i środowiska.

Stanisławska (tekst 2): akcentuje negatywy (uprzedmiotowienie turysty i mieszkańców — „bańka turystyczna"), lecz zauważa, że turystyka umożliwia cenny kontakt z inną kulturą.

Przykład (71 wyrazów): „Obie autorki dostrzegają pozytywne i negatywne skutki masowej turystyki. Zauważają, że podróżowanie stało się dostępne dla większości ludzi, ale też że jego konsekwencją jest zafałszowywanie rzeczywistości w odpowiedzi na wyobrażenia turystów. Stanisławska podkreśla, że „bańka turystyczna" utrudnia turyście poznanie prawdy o lokalnych społecznościach. Krzemińska z kolei stwierdza, że podróżowanie może przynieść wiele korzyści emocjonalnych i poznawczych, nawet jeśli oznacza zwiedzanie inscenizowanych miejsc."

✔ Zgodne z kluczem: A) stanowisko każdej autorki (+ i −), B) zestawienie, C) spójność, D) 60–90 wyrazów.

Jak to rozwiązać — zestaw cechy wirusa z podstępem spod Troi

Nazwa jest trafna, bo wirus działa tak jak mityczny koń trojański:

• udaje dar — koń był pozornym darem dla Trojan, wirus podszywa się pod użyteczny program/grę;
• jest ukryty — w koniu ukryto wojowników, w pliku ukryto szkodliwy kod;
• ma fazę uśpienia — żołnierze wyszli dopiero nocą, wirus przez czas pozostaje bierny;
• prowadzi do zniszczenia — upadek Troi / uszkodzenie systemu komputerowego.

✔ Zgodne z kluczem: analogia podstępu — ukrycie, pozorna niegroźność, destrukcyjny skutek.

Jak to rozwiązać — rozstrzygnięcie + 2 argumenty odnoszące się do obu tekstów

Rozstrzygnięcie (najczęstsze): NIE jest zgodna.

Argument 1. U Miłosza koniec świata dokonuje się w spokoju i codzienności (pszczoła, rybak, delfiny), dostrzega go tylko siwy staruszek; w Apokalipsie to gwałtowny kataklizm obejmujący całą ziemię.

Argument 2. Miłoszowi towarzyszy pogodzenie z losem („innego końca świata nie będzie"); Apokalipsa budzi grozę potęgowaną zapowiedzią dalszych zniszczeń („Biada! Biada!").

Uwaga: można też obronić „jest zgodna" (koniec dzieje się niezależnie od woli ludzi; obie wizje niepokoją).

✔ Zgodne z kluczem: rozstrzygnięcie + 2 argumenty w odniesieniu do obu tekstów (1 pkt za jeden argument).

Jak to rozwiązać — nazwij postawę i podeprzyj treścią pieśni

Podmiot zaleca postawę nadziei i stoickiego spokoju oraz zaufania Bogu wobec zmienności losu. Uzasadnienie: nieszczęścia nie trwają wiecznie („po złej chwili piękny dzień przychodzi"), a „radość się z troską plecie" — należy zachować „serce jednakie" wobec kapryśnej Fortuny, bo „kto Bogu ufa, nie zaginie".

✔ Zgodne z kluczem: nadzieja / stoicki spokój / zaufanie Bogu wobec zmiennej Fortuny.

Jak to rozwiązać — nazwij motyw i wskaż go w obu tekstach

Motyw: vanitas / marność / przemijanie (memento mori).

Obraz Halsa: młodzieniec trzyma czaszkę — symbol śmierci i przemijania; gest ku widzowi przypomina, że życie każdego kończy się śmiercią.

Wiersz Naborowskiego: mówi wprost o marności świata i ziemskich włości („marna marność słynie"), a bojaźń Boża czyni „fraszką śmierć i trwogę".

✔ Zgodne z kluczem: motyw vanitas/marności/memento mori + uzasadnienie z symboliki obrazu i wymowy wiersza.

Jak to rozwiązać — interpretuj symbole utworu programowego romantyzmu

Zdanie 1 — PRAWDA. Prośba o „skrzydła" i wzlot nad „martwy świat" to symbol dążenia młodości do przekraczania ograniczeń.

Zdanie 2 — PRAWDA. „Rajska dziedzina ułudy", gdzie „zapał tworzy cudy", zestawiona z martwym, przyziemnym światem — podkreśla kontrast rzeczywistości i marzeń.

✔ Zgodne z kluczem: P, P.

Jak to rozwiązać — rozpoznaj mesjanizm i winkelriedyzm

Fragment A: „Dziady" cz. III Adama Mickiewicza — Widzenie księdza Piotra, obraz Polski jako Chrystusa narodów (mesjanizm).

Fragment B: „Kordian" Juliusza Słowackiego — monolog na Mont Blanc, idea „Polska Winkelriedem narodów" (winkelriedyzm).

✔ Zgodne z kluczem: A — „Dziady" cz. III (dopuszczalne „Dziady"); B — „Kordian".

Jak to rozwiązać — przeciwstaw mesjanizm i winkelriedyzm

Fragment A (mesjanizm): Polska ma znosić cierpienie jak Chrystus — jej męczeństwo ma odkupieńczy sens (bierna ofiara narodu-Mesjasza).

Fragment B (winkelriedyzm): Polska jest powołana do czynnego oporu przeciwko złu — jak Winkelried ma się poświęcić w aktywnej walce.

✔ Zgodne z kluczem: A — bierne cierpienie jak Chrystus; B — czynny opór.

Jak to rozwiązać — dopasuj hasła epok do wymowy cytatów

Pozytywizm (A) → cytat 1. „Wiedzy pochodnia", budowanie „gmachu przyszłości" to hasła pracy, oświaty i wiary w naukę (Asnyk, „Do młodych").

Młoda Polska (B) → cytat 3. Zwątpienie i niewiara w lepsze jutro to postawa dekadencka (Tetmajer, „Koniec wieku XIX").

Cytat 2 („czucie i wiara") reprezentuje romantyzm — dlatego nie pasuje do żadnej z tych epok.

✔ Zgodne z kluczem: A → 1, B → 3.

Jak to rozwiązać — odczytaj symbolikę plakatu i zestaw z „Weselem"

Rozstrzygnięcie zależy od interpretacji plakatu (dwie nogi — inteligenta i chłopa):

• „podobna" — noga inteligenta na wierzchu = inteligencja stawia się ponad chłopami; w „Weselu" chłopi (Czepiec) oczekują od inteligencji przywództwa, lecz ta ich nie rozumie („Co wy o nas wiecie — nic");
• „różna" — jeśli nogi tworzą zgodną całość na plakacie, to inaczej niż w dramacie, gdzie chłopi są gotowi do czynu zbrojnego, a inteligencja — nie („na krew nie czas").

Kluczowa jest wzajemna nieznajomość i dystans obu warstw.

✔ Zgodne z kluczem: rozstrzygnięcie + symbolika plakatu ORAZ wymowa „Wesela" (2 pkt); jedno z tych = 1 pkt.

Jak to rozwiązać — wyjaśnij sens jednego tytułu przez treść powieści

„Szklane domy": symbol złudnej nadziei, jaką ojciec (Seweryn Baryka) zaszczepił w Cezarym opowieścią o nowoczesnej, szklanej Polsce. Po przyjeździe Cezary zderza się z nędzą — mit szklanych domów okazuje się iluzją.

„Wiatr od Wschodu": ostrzeżenie przed ideologią komunistyczną napływającą ze Wschodu (propagowaną przez Lulka); część stawia pytanie o drogę rozwoju Polski.

✔ Zgodne z kluczem: poprawne wyjaśnienie sensu wybranego tytułu.

Jak to rozwiązać — cecha nowomowy = zubożenie języka

Nowomowa polega na zubożeniu, ograniczaniu zasobu słów — usuwaniu synonimów i antonimów (zamiast „zły" wystarczy „bezdobry", zamiast „wspaniały" — „plusdobry"). To ograniczanie liczby wyrazów bliskoznacznych.

Odpowiedź: B.

✔ Zgodne z kluczem: B.

Jak to rozwiązać — powiąż zubożenie języka z władzą totalitarną

Nowomowa służyła ograniczeniu wolności i możliwości myślenia obywateli. Skoro język kształtuje myśl, to zniszczenie jego bogactwa (usunięcie synonimów, zawężenie pojęć) pozbawia ludzi „broni, jaką jest język" i czyni ich łatwiejszym celem kontroli — ułatwia władzy totalitarnej panowanie i tłumienie buntu.

✔ Zgodne z kluczem: ograniczenie wolności/myślenia obywateli → łatwiejsze sprawowanie władzy.

Jak to rozwiązać — nazwij postawę i wskaż romantyczny odpowiednik

Postawa Artura: indywidualizm, bunt i poczucie wyższości — Artur nazywa siebie „odkupicielem" i „koroną waszych marzeń", wywyższa się ponad „bydło bezmyślne", wierzy w swą siłę i misję.

Romantyczny odpowiednik:

• Konrad („Dziady" cz. III) — dumny buntownik, przekonany o wielkości swej poezji, staje przeciw Bogu (Wielka Improwizacja);
• albo Kordian — indywidualista wierzący, że sam poświęci się i pokona cara.

✔ Zgodne z kluczem: postawa wspólna (bunt/duma/indywidualizm) + uzasadnienie dla Artura i bohatera romantycznego.