Kompas ma lekką, namagnesowaną igłę, która może się swobodnie obracać. Ziemia jest wielkim magnesem, a jej pole magnetyczne działa na igłę, ustawiając ją wzdłuż linii pola. Dzięki temu igła zawsze wskazuje kierunek północ–południe, co pozwala orientować się w terenie.

Na kartkę położoną na magnesie sypiemy opiłki żelaza i delikatnie potrząsamy. Opiłki układają się wzdłuż linii pola magnetycznego, tworząc charakterystyczny wzór (linie łączące bieguny N i S). Można też użyć małych kompasów.

Igła kompasu reaguje na pole magnetyczne. W pobliżu silnego magnesu lub dużej masy żelaza pojawia się dodatkowe, silniejsze pole, które „przeważa" nad słabym polem Ziemi. Igła ustawia się wtedy względem tego bliskiego źródła, a nie względem północy — kompas wskazuje błędnie.