Jak to rozwiązać — zweryfikuj każde stwierdzenie w tekstach

Zdanie 1 — PRAWDA. Krzemińska pisze o odszyfrowywaniu palimpsestów dzięki nowoczesnym technologiom.

Zdanie 2 — PRAWDA. Szewczyk omawia skutki wynalezienia pisma (rozwój nauki i cywilizacji) oraz druku (dostępność wiedzy).

Zdanie 3 — PRAWDA. Oba teksty wspominają o ogromnej ilości wytwarzanych dziś informacji.

✔ Zgodne z kluczem: P, P, P.

Jak to rozwiązać — porównaj zasięg wiedzy dawniej i dziś (tekst 2)

Dawne nośniki (gliniane tabliczki, papirus, pergamin, rękopisy) miały mały zasięg — powstawały nierzadko w jednym egzemplarzu, były trudne w kopiowaniu, przez co wiedza miała charakter elitarny. Nośniki cyfrowe pozwalają natomiast upowszechniać wiedzę łatwo, w wielu kopiach i błyskawicznie (poczta, sieć, media społecznościowe).

✔ Zgodne z kluczem: cyfrowe upowszechniają wiedzę łatwiej i szerzej niż dawne (mały zasięg).

Jak to rozwiązać — porównaj wydźwięk ocen w obu tekstach

Rozstrzygnięcie: NIE (oceny są różne).

Krzemińska (tekst 1): ocenia papier przede wszystkim pozytywnie — jest prosty w użyciu, względnie trwały (może przetrwać 400 lat) i ma walor estetyczny (choć zauważa, że staje się drogi).

Szewczyk (tekst 2): ocenia papier raczej negatywnie — wskazuje jego wady: nietrwałość (rękopisy płonęły, butwiały) i mały zasięg.

✔ Zgodne z kluczem: nie — Krzemińska pozytywnie, Szewczyk negatywnie.

Jak to rozwiązać — porównaj sens obu sentencji (obie odpowiedzi dopuszczalne)

Wariant „NIE": sentencja łacińska (tekst 1) dotyczy utrwalania informacji za pomocą pisma (dokumentowania wydarzeń), a myśl Newtona (tekst 2) — zawdzięczania osiągnięć poprzednikom (naukowym), a nie samego zapisu.

Wariant „TAK": z obu można wyprowadzić wspólny sens — wiedza poprzednich pokoleń przetrwała i rozwija się dzięki utrwaleniu/przekazaniu jej w piśmie.

✔ Zgodne z kluczem: rozstrzygnięcie (TAK albo NIE) + trafne uzasadnienie odnoszące się do obu tekstów.

Jak to rozwiązać — neologizm znaczeniowy = nowe znaczenie istniejącego wyrazu

Neologizm znaczeniowy powstaje, gdy istniejącemu wyrazowi nadaje się nowe znaczenie. Słowo „chmura" pierwotnie oznacza zjawisko atmosferyczne, a wraz z rozwojem technologii informacyjnej zyskało nowe znaczenie: wirtualna przestrzeń do gromadzenia i przechowywania danych.

✔ Zgodne z kluczem: nadanie istniejącemu wyrazowi nowego (technologicznego) znaczenia. Uwaga: samo podanie nowego znaczenia bez uzasadnienia = 0 pkt.

Jak to rozwiązać — przedstaw i zestaw stanowiska (3 pkt treść + 1 pkt język)

Krzemińska (tekst 1): warto sięgać po tradycyjne nośniki ze względu na zalety, których nie dają cyfrowe (trwałość, prostota, estetyka), choć korzystanie z cyfrowych jest nieuniknione.

Szewczyk (tekst 2): cyfrowe sposoby przechowywania są lepsze — pojemniejsze, o większym zasięgu, łatwe do przeszukiwania.

Zestawienie: punkt wspólny — potrzeba utrwalania wiedzy i związek z postępem cywilizacyjnym; rozbieżność — tekst 1 akcentuje zalety tradycyjnych i ograniczenia cyfrowych, tekst 2 — odwrotnie.

Przykład (76 wyrazów): „Autorzy oceniają tradycyjne i cyfrowe sposoby przechowywania informacji jako odpowiedzi na potrzebę utrwalania wiedzy. Krzemińska uważa, że powinniśmy korzystać z tradycyjnych nośników, bo elektroniczne są mniej trwałe i bardziej zawodne niż papier, który jest łatwiejszy w użyciu; podkreśla jednak, że korzystanie z cyfrowych jest nieuniknione. Szewczyk opowiada się za cyfrowymi sposobami zapisu — nie mają one ograniczeń tradycyjnych, np. małej pojemności i nietrwałości."

✔ Zgodne z kluczem: A) stanowisko każdego autora, B) zestawienie, C) spójność, D) 60–90 wyrazów. Uwaga: samo wyliczenie wad i zalet ≠ przedstawienie stanowiska.

Jak to rozwiązać — odczytaj 2 elementy przez konflikt tragiczny „Antygony"

Przykładowe elementy i sens:

• Waga — symbol równorzędnych racji: Antygony (prawa boskie, nakaz pochówku brata) i Kreona (prawa państwowe).
• Kontrast bieli i czerni — tragiczny spór przeciwstawnych wartości (serce vs rozum).
• Nagrobek — śmierć Antygony i bliskich Kreona jako skutek decyzji władcy zaślepionego pychą.
• Gałązka oliwna — pokój; nawiązanie do słów Antygony, że przyszła „współkochać, nie współnienawidzić".
• Głowy bez twarzy — jednostka wobec bezosobowego państwa.
• Pałac z kolumnami — władza Kreona, która nie gwarantuje nieomylności.

✔ Zgodne z kluczem: sens dwóch elementów w kontekście „Antygony" (2 pkt; jeden = 1 pkt).

Jak to rozwiązać — odczytaj gest Rolanda jako feudalny hołd

Rozstrzygnięcie: TAK. Roland zachowuje się wobec Boga jak wasal wobec seniora: umierając, ofiarowuje Bogu prawą rękawicę (którą odbiera anioł). Wręczenie rękawicy to średniowieczny gest hołdu lennego — Roland symbolicznie oddaje Bogu swoje życie i służbę, co dokładnie odpowiada relacji człowiek–Bóg na wzór więzi króla i wasala, opisanej przez Vaucheza.

✔ Zgodne z kluczem: tak — gest ofiarowania rękawicy = poddańczy hołd wobec Boga.

Jak to rozwiązać — rozpoznaj ideał stoickiej równowagi

Stoicyzm zaleca zachowanie równowagi wewnętrznej — jednakowej postawy wobec pomyślności i niepomyślności losu. Odpowiada temu fragment B: „kto tak umysł narządzi, jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić" — w szczęściu się nie wynosić, w nieszczęściu mężnie wytrwać.

Odpowiedź: B.

✔ Zgodne z kluczem: B.

Jak to rozwiązać — odczytaj alegorię obu tekstów

Wspólna refleksja: silniejszy decyduje o losie słabszego (prawo silniejszego rządzi także w świecie ludzi).

Bajka: wilki znajdują wymyślony pretekst i zjadają bezbronne jagnię — słabi są niszczeni przez silnych.

Mural: wilk (siła) prowadzi owcę (potulność, naiwność) — charyzmatyczne jednostki decydują o losie zwykłych ludzi.

Uwaga: można też bronić „nie tak samo" — na muralu intencje wilka są niejasne (jakby był opiekunem), a u Krasickiego złe zamiary są jawne.

✔ Zgodne z kluczem: rozstrzygnięcie + uzasadnienie odnoszące się do bajki ORAZ do muralu.

Jak to rozwiązać — rozpoznaj bohatera po kulcie Napoleona

Opisany bohater to Ignacy Rzecki — stary subiekt, romantyk i wielbiciel Napoleona, wierzący, że Bonapartowie odmienią losy świata; przywiązany do ludzi, sklepu i dawnych ideałów.

✔ Zgodne z kluczem: Rzecki / Ignacy Rzecki. (Uwaga: pomyłka w imieniu/nazwisku = 0 pkt.)

Jak to rozwiązać — wskaż konkretną relację Rzeckiego

Przywiązanie Rzeckiego do ludzi potwierdzają np.:

• relacja z Wokulskim — Rzecki troszczy się o los kupca, martwi o niego i chce go wyswatać ze Stawską, wierząc, że da mu to szczęście;
• pamięć o Katzu — głęboko przeżył śmierć przyjaciela z czasów Wiosny Ludów i często go wspomina.

✔ Zgodne z kluczem: wykazanie przywiązania przez relację z wybranym bohaterem (Wokulski / Katz).

Jak to rozwiązać — rozpoznaj cechy dekadentyzmu

Rozstrzygnięcie: TAK. Podmiot liryczny jest nastawiony pesymistycznie: ma poczucie przegranego, błędnego życia („błędne było życie moje", „moja ścieżka zła"), eksponuje smutek, zniechęcenie i poczucie bezsensu („dusza moja łka", „krynice łez"). To typowe cechy postawy dekadenckiej charakterystycznej dla Młodej Polski.

✔ Zgodne z kluczem: tak — pesymizm, poczucie klęski życia i bezsensu (dekadentyzm).

Jak to rozwiązać — nazwij środek dla każdego przykładu

„Dusza […] łka": uosobienie (personifikacja) — duszy przypisano ludzką czynność płaczu. Akceptowane też: przenośnia/metafora, ożywienie/animizacja, antropomorfizacja, onomatopeja („łka").

„Zapomniane […] bogi": epitet („zapomniane") — dopuszczalny również archaizm (forma „bogi" zamiast „bogowie").

✔ Zgodne z kluczem: 1) personifikacja/przenośnia/animizacja/onomatopeja; 2) epitet/archaizm.

Jak to rozwiązać — odczytaj tezę, którą Cezary podważa

Cezary polemizuje z poglądem, że klasa robotnicza może być czynnikiem odradzającym (odrodzicielką) społeczeństwa. Argumentuje, że klasa „przeżarta nędzą i chorobami", pozbawiona kultury, może być co najwyżej obiektem działań naprawczych, a nie ich siłą sprawczą — tym samym podważa ideę rewolucji komunistycznej pod przewodnictwem robotników.

✔ Zgodne z kluczem: pogląd, że klasa robotnicza przyczyni się do odrodzenia/uzdrowienia społeczeństwa (rewolucja).

Jak to rozwiązać — rozpoznaj typ argumentacji

Cezary buduje logiczny wywód: skoro klasa robotnicza jest wyniszczona nędzą i chorobami, to nie może być siłą odradzającą społeczeństwo — może być tylko obiektem działań naprawczych. To argument oparty na logicznym rozumowaniu (a nie na groźbie, autorytecie czy ataku na osobę).

Odpowiedź: D.

✔ Zgodne z kluczem: D.

Jak to rozwiązać — powiąż scenę z pojęciem „formy"

Forma u Gombrowicza to narzucane człowiekowi przez innych ludzi i społeczeństwo sposoby bycia, zachowania i postrzegania świata. Forma ogranicza wolność jednostki, wtłaczając ją w gotową rolę. We fragmencie osoba dominująca (Pimko) narzuca dorosłemu Józiowi rolę ucznia — „upupia" go, tak że mężczyzna wbrew sobie zaczyna zachowywać się jak dziecko w szkole.

✔ Zgodne z kluczem: forma = narzucanie jednostce roli/sposobu zachowania przez innych; ograniczenie wolności.

Jak to rozwiązać — wskaż moralny skutek warunków obozowych

Życie w łagrze doprowadziło Jewrieja do postępowania niezgodnego z zasadami moralnymi obowiązującymi poza obozem. W ekstremalnych warunkach, chcąc ratować własne życie, złożył fałszywe zeznanie, które skazało na śmierć czterech niewinnych Niemców. Obóz zdeprawował go — narzucił „prawa śmierci" odmienne od praw normalnego świata.

✔ Zgodne z kluczem: doprowadziło do złamania zasad moralnych obowiązujących na wolności.

Jak to rozwiązać — powiąż odmowę z powrotem do świata wolności

Narrator ma już za sobą lata wolności i wrócił do świata, w którym obowiązuje system wartości odmienny od obozowego („prawa naszego życia nie są prawami naszej śmierci"). Wypowiedzenie słowa „rozumiem" oznaczałoby akceptację — już na wolności — moralności łagru, usprawiedliwienie donosu. Dlatego, choć współczuł, nie mógł tego słowa wymówić.

✔ Zgodne z kluczem: „rozumiem" = akceptacja zasad łagru na wolności; narrator żyje już wg innego systemu wartości.

Jak to rozwiązać — zestaw nazwę z faktycznymi działaniami urzędu

Wariant „NIE" (typowy): nazwa jest nieadekwatna — Ministerstwo Prawdy wbrew swej nazwie fałszowało rzeczywistość. Winston usuwał i przerabiał dawne treści prasowe, by pasowały do aktualnego przekazu Partii. Urząd zajmował się więc kłamstwem i manipulacją, a nie prawdą.

Wariant „TAK": nazwa jest adekwatna w logice systemu — to Partia (Wielki Brat) decydowała, co jest prawdą, więc ministerstwo „produkowało" obowiązującą prawdę.

✔ Zgodne z kluczem: rozstrzygnięcie (NIE albo TAK) + uzasadnienie odwołujące się do działań urzędu.